Ouderverstotingssyndroom door een echtscheiding

Ouderverstotingssyndroom door een echtscheiding

Ouderverstotingssyndroom (OVS) onder kinderen is vaak terug te leiden tot een (v)echtscheiding. OVS kan voor veel psychische schade zorgen, zowel bij het kind als de verstoten ouder. Hoe ontstaat OVS? En hoe kunt u het voorkomen als u gaat scheiden? Een echtscheiding die wordt afgewikkeld via bijvoorbeeld mediation of overlegscheiding verkleint de kans op het optreden van OVS.

Wat is ouderverstotingssyndroom?

Onder ouderverstotingssyndroom (OVS) verstaan we het gedrag van een kind dat één van zijn ouders afwijst na een echtscheiding. Het kind kan een intense haat ontwikkelen tegen de ouder die hij of zij als ‘de schuldige’ van de scheiding beschouwt, terwijl het kind de ouder die het als ‘het slachtoffer’ beschouwt mogelijk idealiseert. Dit kan zowel over de vader als de moeder gaan. Een resultaat van OVS is vaak dat het kind de ouder die hij of zij afwijst uit zijn leven probeert te bannen. OVS staat ook wel bekend als Parental Alienation Syndrome (PAS).

Hoe ontstaat OVS?

Het is niet helemaal duidelijk hoe het ouderverstotingssyndroom ontstaat. Wel weten we dat verschillende factoren een rol spelen. Ten eerste kan OVS voortkomen uit de relatie tussen de ouders. Bestaan er spanningen en conflicten tussen de ouders? Dan kan dit ertoe leiden dat een kind een ouder afwijst. Dit gebeurt met name als een ouder bewust of onbewust negatieve opmerkingen maakt over de andere ouder in het bijzijn van het kind. Kinderen kunnen deze opmerkingen overnemen en de andere ouder als ‘slecht’ of ‘schuldig’ zien.

Ten tweede kan het zijn dat het kind probeert de scheiding te begrijpen en zichzelf te beschermen tegen de stress die gepaard gaat met de veranderingen in zijn leven. Het kind kan zich aan een ouder hechten als een manier om zichzelf veilig en beschermd te voelen. Maar het kan ook zijn dat het kind geen emotionele ruimte heeft om de andere ouder in zijn leven toe te staan, omdat er simpelweg te veel strijd is tussen de ouders. Daarbij wijst het kind de andere ouder af als een manier om alle veranderingen en onzekerheden rondom de scheiding te tackelen.

Ten derde kan het gaan om factoren met betrekking tot het kind zelf, zoals psychologische problemen of persoonlijkheidskenmerken die het moeilijk maken om een hechte relatie met beide ouders te ontwikkelen. Het kind kan ook opstandig gedrag vertonen om de aandacht te trekken of te proberen controle te krijgen over de situatie.

Tot slot zijn er factoren die buiten de macht van de ouders liggen, zoals de mening van vrienden of familieleden over de scheiding.

Wat voor gevolgen heeft OVS voor kinderen?

Ouderverstoting kan worden gezien als een vorm van kindermishandeling, waarbij het verstoten van de ouder belemmerend is voor de sociale en emotionele ontwikkeling van het kind. Het kind krijgt van de verstotende ouder mee dat het niet van beide ouders mag houden.

Dit vergroot de kans op kinderen die bijvoorbeeld moeite hebben om anderen te vertrouwen, weinig eigenwaarde en zelfvertrouwen hebben, problemen hebben met autoriteit en moeite hebben met het aangaan en in stand houden van (intieme) relaties. Daarnaast lopen kinderen die hieraan bloot gesteld worden meer risico om zelf een scheiding mee te maken én om een verstotende ouder te worden.

De drie niveaus van ouderverstoting

Experts onderscheiden drie niveaus van ouderverstoting:

  1. Bij de milde vorm, die zich doorgaans alleen voordoet in de periode kort nadat de ouders de scheiding aankondigen, moet het kind vooral wennen aan de scheiding. De ouderverstoting is tijdelijk en kan effectief worden opgelost door bijvoorbeeld goede afspraken tussen de ouders en mediation.
  2. De matige vorm wil zeggen dat het kind meegaat in de emoties van de verstotende ouder en zich negatief uitlaat over de andere ouder.
  3. Bij de ernstige vorm ‘programmeert’ de verstotende ouder het kind, waarbij hij of zij ook steun krijgt van de omgeving. Het kind wordt hierdoor vijandig tegenover de andere ouder en weigert contact met hem of haar.

Hoe kunt u ouderverstoting voorkomen?

Het ouderverstotingssyndroom voorkomen is niet altijd mogelijk, omdat het vaak het gevolg is van meerdere complexe factoren. Wel zijn er stappen die u als ouder kunt nemen om ervoor te zorgen dat de kans aanzienlijk wordt verkleind dat OVS optreedt:

1. Houd de communicatie open

U moet als ouder open en eerlijk communiceren met uw kinderen over de scheiding én over de rol van u en uw ex-partner in het leven van het kind. Dit kan helpen om misverstanden en misvattingen te voorkomen die kunnen leiden tot het afwijzen van een ouder.

2. Vermijd negatieve opmerkingen

U moet als ouder zorgen dat u geen negatieve opmerkingen maakt over de andere ouder in het bijzijn van uw kind.

3. Stel duidelijke grenzen

U dient duidelijke grenzen te stellen en consistent te zijn in de opvoeding, zodat uw kind zich veilig en geborgen voelt. Dit kan helpen om angst en onzekerheid te verminderen – en dat zijn belangrijke factoren voor het afwijzen van een ouder.

4. Moedig positieve interacties aan

U moet als ouder positieve interacties tussen uw kind en de andere ouder aanmoedigen. Dit kan helpen om de band tussen uw kind en zowel u als uw ex te versterken.

5. Zoek professionele hulp

Als er tekenen zijn van OVS, is het belangrijk om professionele hulp in te schakelen. Een professional helpt om de onderliggende oorzaken van het afwijzen van een ouder te begrijpen én zoekt met u naar manieren om het probleem aan te pakken. Er zijn verschillende soorten professionals die kunnen helpen bij het omgaan met ouderverstotingssyndroom. Een paar voorbeelden zijn:

  1. Een kinderpsycholoog of -therapeut helpt het kind om de oorzaak van het gedrag te begrijpen én om te dealen met de emoties die het ervaart. Naast het kind kan de psycholoog of therapeut ook de ouder(s) ondersteunen.
  2. Een familierechtadvocaat en/of mediator kan niet alleen optreden bij een juridisch conflict tussen de ouders, maar ook bemiddelen. Zo zorgt hij of zij ervoor dat de rechten van beide ouders worden beschermd en dat het proces van ouderverstoting een halt wordt toegeroepen.
  3. Een maatschappelijk werker kan zowel het kind als de ouder(s) ondersteunen door hen te helpen omgaan met de ouderverstotingsproblemen. Daarnaast kan hij of zij assisteren bij het vinden van andere vormen van hulp.

Complex probleem

Goed om te melden: het ouderverstotingssyndroom is een complex probleem waar geen eenvoudige oplossing voor bestaat. Een multidisciplinaire aanpak met verschillende professionals is vaak nodig om de beste oplossing voor het kind en de ouder(s) te vinden.

Mediation en overlegscheiding

De kiem van de ouderverstoting ligt vaak in de (v)echtscheiding. Vormen van conflictoplossing zoals mediation en overlegscheiding zorgen ervoor dat de scheiding zo fijn mogelijk verloopt voor u en de kinderen. Daarmee leveren deze vormen ook een bijdrage aan het tegengaan van OVS.

Gaat u scheiden en wilt u professionele hulp van een ervaren familierechtadvocaat of mediator? Neem dan vrijblijvend contact op met Henkelman • Van Nimwegen. We zijn gevestigd in Delfzijl en Groningen, met een bezoekadres in Winschoten.

Vrijblijvende kennismaking

Onze gespecialiseerde familierechtadvocaten zijn tevens ervaren (echtscheidings)mediators, mr. Edwin Henkelman is daarnaast overlegscheidingsadvocaat. Komt u uit de regio Groningen, Delfzijl en Winschoten en wilt u vrijblijvend kennismaken met mr. Edwin Henkelman of mr. Eveline van Nimwegen? Neem gerust contact met ons op om een kennismakingsgesprek in te plannen.