Wanneer kan een huwelijk of partnerschap nietig worden verklaard?

Bij een nietigverklaring wordt aangenomen dat er nooit officieel een huwelijk is voltrokken. Dit heeft andere consequenties dan een echtscheiding. Om welke redenen kan een huwelijk nietig worden verklaard? En wat zijn precies die consequenties?

Huwelijk versus geregistreerd partnerschap

Zowel een huwelijk als een geregistreerd partnerschap kan nietig verklaard worden. Tussen de beide vormen bestaan weliswaar enkele verschillen, bijvoorbeeld op het gebied van de ceremonie, (echt)scheiding en erfrecht. Op het vlak van nietigverklaring gelden echter dezelfde regels. Waar we het in dit artikel hebben over huwelijk, kan dus ook geregistreerd partnerschap worden gelezen.

Redenen nietigverklaring

Het nietig verklaren van een huwelijk is heel wat anders dan een echtscheiding: bij een nietigverklaring wordt aangenomen dat er nooit officieel een huwelijk is voltrokken. Dit heeft dan ook andere consequenties dan een echtscheiding. Dit zijn de gronden waarop een huwelijk nietig kan worden verklaard:

Al getrouwd

Eén van de echtgenoten is al getrouwd. In Nederland zijn bigame huwelijken verboden (en zelfs strafbaar!).

Ambtenaar niet bevoegd

De ambtenaar van de burgerlijke stand was niet bevoegd voor de voltrekking van het huwelijk. Bijvoorbeeld omdat hij niet beëdigd was of de benodigde opleiding had gevolgd.

Te weinig getuigen

Er waren te weinig getuigen bij de sluiting van het huwelijk aanwezig. Hiervan kan sprake zijn als de getuigen niet bevoegd bleken of er gefraudeerd was met de getuigenverklaringen. In Nederland zijn voor een huwelijk minimaal twee en maximaal vier getuigen nodig.

Huwelijk onder dwang

Het huwelijk vond onder dwang plaats. Dit betekent dat een persoon niet vrijwillig koos voor het huwelijk, maar daartoe werd gedwongen. Die dwang kan bijvoorbeeld plaatsvinden door middel van bedreiging, chantage of fysieke dwang.

Geestelijke stoornis

Eén van de echtgenoten heeft een geestelijke stoornis. Zijn de zogeheten ‘geestvermogens’ van iemand dusdanig verstoord dat hij of zij niet in staat is om zijn wil te bepalen of de betekenis van zijn verklaring te begrijpen? Dan is het huwelijk niet toegestaan en kan het nietig worden verklaard.

Leeftijd

De partners moeten allebei meerderjarig – oftewel 18 jaar of ouder – zijn op het moment dat het huwelijk wordt gesloten.

Bloedverwanten

Een huwelijk kan nietig worden verklaard als het is gesloten tussen partners die te nauwe bloedverwanten zijn. Denk aan (groot)ouder, (klein)kind, broer of zus. In het geval van broer en zus die door adoptie broer en zus zijn geworden, kan de minister van Justitie en Veiligheid om zogeheten huwelijksdispensatie worden verzocht.

Schijnhuwelijk

Een schijnhuwelijk kan nietig worden verklaard. Een bekend voorbeeld zijn huwelijken die uitsluitend worden gesloten om een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd te bemachtigen. Voor de nietigverklaring moet worden aangetoond dat het huwelijk enkel is aangegaan om een zeker voordeel te verkrijgen.

Hoe werkt de nietigverklaring?

Een verzoek tot nietigverklaring van uw huwelijk kunt u indienen bij de rechtbank. Een advocaat is verplicht voor deze procedure – én aan te bevelen omdat het gaat om complexe materie. Een gespecialiseerde familierechtadvocaat kan het verzoekschrift opstellen en het juiste bewijs leveren.

Gevolgen van de nietigverklaring

Wordt een huwelijk nietig verklaard? Volgens de wet heeft het huwelijk dan nooit bestaan. Door deze assumptie zijn er geen huwelijksvermogensrechtelijke gevolgen én bestaat er geen alimentatieverplichting. Bij nietigverklaring moeten de partners eventuele gevolgen van het huwelijk ongedaan maken, denk bijvoorbeeld aan het verdelen van gemeenschappelijke bezittingen en het afhandelen van gezamenlijke schulden die zijn aangegaan tijdens het huwelijk.

Geen terugwerkende kracht, maar als echtscheiding

Ten aanzien van de volgende personen heeft de nietigverklaring geen terugwerkende kracht, maar werkt het als een echtscheiding:

  • Kinderen van echtgenoten: zij behouden dezelfde rechten en plichten als die ze gehad zouden hebben binnen het huwelijk.
  • Echtgenoot te goeder trouw: daarbij geldt overigens dat hij of zij géén aanspraak kan maken op de gemeenschap van goederen als de reden voor nietigverklaring was dat er al een huwelijk of geregistreerd partnerschap bestond.
  • Andere personen zoals schuldeisers of erfgenamen: mits ze althans te goeder trouw vóór de inschrijving van de nietigverklaring bepaalde rechten hebben verkregen, denk aan een bank die een hypotheek heeft verstrekt.

Consequenties

Een nietig huwelijk kan op verschillende vlakken consequenties hebben. Eigendommen die tijdens het huwelijk zijn verworven, worden bijvoorbeeld niet als gemeenschappelijk eigendom gezien: iedere echtgenoot behoudt wat hij of zij bezat voorafgaand aan het huwelijk.

Na nietigverklaring heeft een partner geen rechten meer op de nalatenschap van een ander. Dit is een groot verschil met echtscheiding, waarbij de huwelijkspartners wel rechten kunnen hebben op elkaars nalatenschap als ze daar niet expliciet afstand van hebben gedaan in bijvoorbeeld een echtscheidingsconvenant.

Tot slot: na nietigverklaring bestaat er geen recht op partneralimentatie, aangezien er in juridisch opzicht nooit een huwelijk heeft bestaan.

Curatele

Staat iemand onder curatele tijdens het sluiten van het huwelijk, dan is het huwelijk niet (per se) nietig. Een partner die onder curatele staat en wil trouwen, heeft toestemming nodig van de curator of de kantonrechter.

 

Gaat u scheiden of wilt u uw huwelijk nietig laten verklaren? En wilt u professionele hulp van een ervaren familierechtadvocaat of mediator? Neem dan vrijblijvend contact op met Henkelman • Van Nimwegen. We zijn gevestigd in Delfzijl en Groningen, met een bezoekadres in Winschoten.

Vrijblijvende kennismaking

Onze gespecialiseerde familierechtadvocaten zijn tevens ervaren (echtscheidings)mediators, mr. Edwin Henkelman is daarnaast overlegscheidingsadvocaat. Komt u uit de regio Groningen, Delfzijl en Winschoten en wilt u vrijblijvend kennismaken met mr. Edwin Henkelman of mr. Eveline van Nimwegen? Neem gerust contact met ons op om een kennismakingsgesprek in te plannen.