Wat zijn mijn rechten en plichten als duomoeder?

Het moederschap wordt in de huidige maatschappij steeds diverser. Gelukkig wordt het juridische landschap ook steeds beter aangepast op deze diversiteit. Met name de Wet Lesbisch Ouderschap uit 2014 betekende een grote vooruitgang voor lesbische stellen. In dit artikel leggen we uit wat de rechten en plichten zijn van een duomoeder (of ‘meemoeder’) en wat zij kan doen om het juridische ouderschap te verkrijgen.

Ouderlijk gezag: wat houdt het in?

Als we het hebben over rechten en plichten met betrekking tot kinderen, dan denken we al snel aan ouderlijk gezag. Dit concept impliceert namelijk dat ouders met gezag rechten en plichten hebben ten opzichte van hun kinderen. Deze rechten en plichten hebben betrekking op bijvoorbeeld (de kosten voor) het opvoeden en verzorgen van het kind, het verrichten van officiële handelingen namens het kind en het beheren van het vermogen van het kind. Daarnaast zijn ouders in sommige gevallen aansprakelijk voor schade die het kind veroorzaakt.

Het juridisch ouderschap en het ouderlijk gezag

Juridisch ouderschap is vaak, maar niet altijd, gekoppeld aan het ouderlijk gezag. Wanneer een vrouw wettelijk als ouder van een kind wordt gezien, heeft dit onder meer gevolgen voor de naam van het kind, de erfrechtelijke betrekkingen en de verplichting tot het betalen van kinderalimentatie. Het ouderlijk gezag daarentegen verwijst naar de verantwoordelijkheden rond het fysieke welzijn, de verzorging, de opvoeding, de scholing en het beheer van het vermogen van het kind.

Juridisch ouderschap van een duomoeder

Voor lesbische koppels die een kind krijgen, kunnen het juridisch ouderschap en het ouderlijk gezag complexer zijn. De Wet Lesbisch Ouderschap maakt het gelukkig mogelijk voor beiden om juridisch ouder te worden. De geboortemoeder, de vrouw die het kind fysiek baart, wordt automatisch de juridische moeder en krijgt daardoor ook automatisch ouderlijk gezag. Voor de duomoeder, oftewel de vrouwelijke partner van de geboortemoeder, is dit niet het geval.

Er zijn echter manieren voor de duomoeder om ouderlijk gezag te verkrijgen, afhankelijk van de omstandigheden.

1. Ouderschapsverklaring bij onbekende donor

Is het kind verwekt met het sperma van een anonieme donor via een vruchtbaarheidskliniek? En is het lesbische paar getrouwd of heeft het een geregistreerd partnerschap? Dan krijgen ze een Ouderschapsverklaring van de kliniek. Met deze verklaring kan de duomoeder automatisch de juridische moeder worden zonder het kind te hoeven erkennen bij de gemeente.

2. Erkenning bij bekende donor

Is de donor bekend, dan moet de duomoeder het kind erkennen. Door deze erkenning krijgt ze automatisch samen met de geboortemoeder het ouderlijk gezag. Er is echter een uitzondering op deze regel: als er al een andere juridische ouder is. Er kunnen immers maar twee mensen tegelijkertijd juridisch ouder zijn.

3. Adoptie door duomoeder

Duomoeders hebben ook de optie om het kind te adopteren. Dit heeft het voordeel dat in sommige buitenlanden de duomoeder ook wordt gezien als juridisch ouder, wat bij moeders die via erkenning of een Ouderschapsverklaring juridisch moeder zijn geworden niet altijd het geval is. Met adoptie hebben beide ouders bijvoorbeeld het recht om medische beslissingen te nemen tijdens een vakantie in het buitenland. Adoptie is een wat ingrijpendere procedure en moet via een advocaat bij de rechtbank worden aangevraagd.

Niet meer wisselen

Belangrijk om te weten: heeft u eenmaal gekozen voor erkenning of adoptie? Dan is het niet meer mogelijk om te wisselen. Gaat u als duomoeder met uw kind(eren) naar het buitenland reizen? Dan kan een verklaring van de rechtbank, die stelt dat de moeder via erkenning of Ouderschapsverklaring juridisch moeder is geworden, in sommige landen uitkomst bieden. Een familierechtadvocaat kan u hierbij helpen.

Duomoeder of meemoeder: de terminologie

De termen ‘duomoeder’ en ‘meemoeder’ worden vaak gebruikt om de partner van de biologische moeder aan te duiden, maar veel mensen vinden deze termen ongelukkig gekozen. Beide moeders zijn in emotioneel en opvoedkundig opzicht in gelijke mate moeder. Het enige verschil: één van de vrouwen heeft het kind gedragen, de andere vrouw niet. Wat ons betreft is het moederschap in al zijn vormen gelijkwaardig en waardevol. Het blijft echter goed om te beseffen dat de Nederlandse wet een duidelijk verschil maakt tussen de ‘biologische’ moeder en de duomoeder.

 

Wilt u als lesbisch stel professionele juridische begeleiding omtrent juridisch ouderschap en/of ouderlijk gezag? Neem dan vrijblijvend contact op met Henkelman • Van Nimwegen. We zijn gevestigd in Delfzijl en Groningen, met een bezoekadres in Winschoten.

Vrijblijvende kennismaking

Onze gespecialiseerde familierechtadvocaten zijn tevens ervaren (echtscheidings)mediators, mr. Edwin Henkelman is daarnaast overlegscheidingsadvocaat. Komt u uit de regio Groningen, Delfzijl en Winschoten en wilt u vrijblijvend kennismaken met mr. Edwin Henkelman of mr. Eveline van Nimwegen? Neem gerust contact met ons op om een kennismakingsgesprek in te plannen.