Ouderschapsplan voor LHBTI+-gezinnen: tips

In Nederland groeien steeds meer kinderen op in regenbooggezinnen of meeroudergezinnen. Qua opvoeding en verzorging kan dat de nodige uitdagingen met zich meebrengen. Daarom is het in de regel verstandig om van tevoren een ouderschapsplan op te stellen, liefst onder begeleiding van een mediator. Daarin staat onder meer hoe u de zorg- en opvoedingstaken regelt, de financiën aanpakt en aankijkt tegen andere zaken rondom het ouderschap.

Het ouderschapsplan

Een ouderschapsplan is een schriftelijke overeenkomst, die oorspronkelijk is ontworpen voor ouders met minderjarige kinderen die besluiten te scheiden of hun geregistreerd partnerschap te beëindigen. Het hoofddoel van deze overeenkomst is dat concrete afspraken worden gemaakt over de verzorging en opvoeding van de kinderen, zodat het belang van de kinderen centraal wordt gesteld en eventuele negatieve gevolgen van een scheiding zoveel mogelijk beperkt worden.

Ouderschapsplan voor LHBTI+-gezinnen

Hoewel het ouderschapsplan in eerste instantie is bedacht voor ouders die besluiten uit elkaar te gaan, zien we dat het ook steeds vaker wordt ingezet voor LHBTI+-gezinnen (die ook vaak worden aangeduid als ‘roze gezinnen’). Bij het stichten van zo’n gezin kunnen er al direct vragen rijzen over de rolverdeling, verantwoordelijkheden, rechten en plichten ten opzichte van het kind.

Het ouderschapsplan helpt om duidelijkheid te verschaffen. Hoewel zo’n plan voor roze gezinnen niet dezelfde juridische kracht heeft als bij een echtscheiding, is het document wel degelijk zeer waardevol. Het biedt een solide vertrekpunt en zorgt ervoor dat alle betrokkenen met dezelfde verwachtingen aan het ouderschapsavontuur beginnen.

De belangrijkste elementen van het ouderschapsplan

Binnen dit plan kunnen co-ouders bijvoorbeeld opnemen hoe ze de dagelijkse taken rondom de opvoeding en verzorging van het kind verdelen. Ook financiële kwesties krijgen een plekje in het ouderschapsplan. En minstens zo belangrijk: het plan benadrukt het belang van gezamenlijke besluitvorming bij grote stappen in de opvoeding en het leven van het kind.

Voor wie kan zo’n ouderschapsplan een goede oplossing zijn?

Denk bijvoorbeeld aan:

  • Een lesbisch koppel met een bekende donor die betrokken wil zijn bij de verzorging en opvoeding van het kind.
  • Een homoseksueel koppel met een draagmoeder die betrokken wil zijn.
  • Een alleenstaande vrouw die een kind krijgt met een homoseksuele man.
  • Een lesbisch koppel en een homoseksueel stel samen.

Waar moet je op letten bij het opstellen van een ouderschapsplan?

De volgende aspecten zijn van belang als LHBTI+-gezin zijnde als je aan de slag gaat met het opstellen van een ouderschapsplan:

1. Verdeling van zorg- en opvoedingstaken

Bij LHBTI+-gezinnen kunnen de verschillende verzorgings- en opvoedingsvraagstukken een complex vraagstuk vormen. Het is dan essentieel om heldere afspraken te maken over wie wat doet. Een aspect waar u niet omheen kunt, is het besluitvormingsproces. Het is belangrijk – en een geruststellend idee – om van tevoren vast te leggen dat u belangrijke beslissingen rondom de opvoeding en het welzijn van het kind gezamenlijk neemt.

Een andere cruciale factor is de woonsituatie van het kind. Hoe verdeelt u de tijd? Misschien woont het kind drie dagen bij de ene ouder (of het ene koppel) en vier dagen bij de andere. Of misschien kiest u voor een opdeling per week, zoals drie dagen om vier dagen. Door dit concreet in een ouderschapsplan vast te leggen, wordt voor iedereen duidelijk waar het kind op welk moment verblijft. En dat helpt bij het creëren van een stabiele leefomgeving.

2. Juridische status van gezinsleden

In Nederland is de juridische situatie rondom ouderschapsrechten en -plichten voor niet-biologische ouders binnen roze gezinnen niet altijd even eenduidig en begrijpelijk. Daardoor is het noodzakelijk om goed na te denken over de juridische status van ieder gezinslid. Wie worden er bijvoorbeeld de juridische ouders? Het is belangrijk om dit soort aspecten vast te leggen in het ouderschapsplan.

In het ouderschapsplan kunnen de intenties en wensen van alle betrokkenen worden vastgelegd, wat helpt om toekomstige onduidelijkheden of zelfs conflicten te voorkomen. Het is daarbij belangrijk om te realiseren dat in bepaalde situaties erkenning of adoptie noodzakelijk kan zijn om volwaardige ouderrechten te verkrijgen. Voor alle gezinsleden is het essentieel dat zij hun rechten en plichten kennen en begrijpen.

3. Communicatie

Soepele communicatie is cruciaal bij de opvoeding van een kind. Zeker in situaties waar meer dan de traditionele twee ouders betrokken zijn, zoals bij roze gezinnen waar wellicht een donor of een draagmoeder ook een rol wil spelen in het leven van het kind. Hoe gaat u om met informatie over het kind? Wanneer en op welke wijze wordt de informatie gedeeld?

In het ouderschapsplan kunt u bijvoorbeeld vastleggen wat de frequentie is van updates over het kind, welke mijlpalen gedeeld worden, hoe er gecommuniceerd wordt (bijvoorbeeld via een WhatsApp-groep of face-to-face ontmoetingen) en wie er verantwoordelijk is om welke informatie te delen.

Goede communicatie en heldere afspraken zorgen ervoor dat verwachtingen worden nagekomen en dat u conflicten voorkomt. Als alle betrokken partijen transparant zijn en wederzijds begrip tonen, kan het kind in een harmonieuze omgeving opgroeien.

4. Financiën

De financiën zijn vaak een heet hangijzer. Wie draagt er in welke mate bij aan de opvoeding en de verzorging van het kind? Denk naast de reguliere kosten voor verzorging en opvoeding aan zaken als kinderbijslag, zorgverzekering en sparen voor de toekomst van het kind.

5. Flexibiliteit

Duidelijke afspraken zijn belangrijk, maar er moet ook speling blijven. Het ouderschapsplan moet ruimte bieden voor aanpassingen naarmate het kind ouder wordt en de omstandigheden veranderen.

6. Betrek het kind (op een gegeven moment)

Worden kinderen ouder, dan kunnen hun wensen en gevoelens met betrekking tot de gezinssituatie veranderen. Hoewel het nu misschien niet meteen – of nog lang niet – van toepassing is, kan het waardevol zijn om in het plan te overwegen hoe het kind in de toekomst bij beslissingen wordt betrokken.

7. Culturele en religieuze overwegingen

Zijn er culturele of religieuze praktijken en waarden die u als gezin wilt naleven? Dan is het belangrijk om deze in het plan op te nemen.

8. Omgaan met externe reacties

Als roze gezin kunt u geconfronteerd worden met vragen of vooroordelen vanuit de samenleving. Het kan nuttig zijn om van tevoren te bespreken hoe u hiermee omgaat en wat u de kinderen vertelt over hun afkomst en gezinssituatie.

Het inschakelen van een gespecialiseerde mediator

Gaat u als roze gezin een ouderschapsplan opstellen? Bepaalde punten leiden gemakkelijk tot issues, zoals de financiën en de feestdagen. Elk gezin is uniek en heeft z’n eigen wensen en eisen – en dat vraagt om een plan dat hier naadloos op aansluit. Juist omdat het welzijn van het kind voorop staat, is het inschakelen van een gespecialiseerde mediator met kennis van roze gezinsstructuren en alle (juridische) complexiteiten daaromheen een slimme zet. Zo’n mediator kan helpen om, ook bij tegenstrijdige visies, tot een evenwichtig en juridisch kloppend ouderschapsplan te komen. Een plan waarbij het kind nooit de dupe wordt van meningsverschillen.

Wil u als LHBTI+-gezin een ouderschapsplan laten opstellen? Neem dan vrijblijvend contact op met de gespecialiseerde advocaten en mediators van Henkelman • Van Nimwegen. We zijn gevestigd in Delfzijl en Groningen, met een bezoekadres in Winschoten.

Vrijblijvende kennismaking

Onze gespecialiseerde familierechtadvocaten zijn tevens ervaren (echtscheidings)mediators, mr. Edwin Henkelman is daarnaast overlegscheidingsadvocaat. Komt u uit de regio Groningen, Delfzijl en Winschoten en wilt u vrijblijvend kennismaken met mr. Edwin Henkelman of mr. Eveline van Nimwegen? Neem gerust contact met ons op om een kennismakingsgesprek in te plannen.