Hoe zit het met ouderschap en gezag bij LHBTI+-stellen?

Voor LHBTI+-stellen is het krijgen van kinderen in juridische zin een stuk complexer dan voor heterostellen. Hoe zit het volgens het Nederlandse recht precies met juridisch ouderschap en ouderlijk gezag bij niet-heterostellen? We bespreken drie verschillende situaties: homoseksuele stellen, lesbische stellen en roze co-ouderschap.

Ouderschap en gezag

Allereerst: wat bedoelen we precies met ouderschap en gezag? Vaak valt juridisch ouderschap samen met ouderlijk gezag. Er zijn echter ook situaties waarin een juridische ouder niet het ouderlijk gezag heeft én waarin een niet-juridische ouder wél het ouderlijk gezag heeft.

Het begrip ouderschap verwijst naar wie wettelijk als ouder van het kind wordt beschouwd. Juridisch ouderschap heeft onder meer gevolgen voor de naam van het kind, de erfrechtelijke betrekkingen en de verplichting tot het betalen van kinderalimentatie. Ingewikkeld is dat een biologische ouder niet per se ook de juridische ouder is.

Ouderlijk gezag slaat op de rechten en plichten die een ouder heeft met betrekking tot de opvoeding en verzorging van het kind. Gezag houdt in dat u verantwoordelijk bent voor het fysieke welzijn, de verzorging, de opvoeding, de scholing en het beheren van het vermogen van het kind.

Lesbisch ouderschap

Sinds de invoering van de Wet Lesbisch Ouderschap is het makkelijker geworden om beiden juridisch ouder te worden als lesbisch stel. De wet maakt een onderscheid: de biologische moeder (die het kind draagt) krijgt automatisch het ouderlijk gezag over haar kind, voor de zogeheten duomoeder of meemoeder is dat niet het geval.

Zwanger van onbekende donor

Is één van u zwanger geworden van een onbekende donor die sperma heeft gedoneerd aan een vruchtbaarheidskliniek? En bent u getrouwd of geregistreerd partners? Dan krijgt u een verklaring bij de kliniek. Op vertoon van deze verklaring bij de gemeente wordt de meemoeder automatisch de juridische moeder, zonder het kind te hoeven erkennen.

Bekende donor

Een ‘bekende’ donor is iedere andere donor dan een onbekende, ook als u de donor niet of nauwelijks kent. In dat geval moet de meemoeder het kind erkennen. Wanneer dit gebeurt, krijgt u automatisch gezamenlijk het ouderlijk gezag. Daarop geldt wel een uitzondering, namelijk in het geval er al een andere juridische ouder is. Er kunnen namelijk maar twee mensen tegelijkertijd juridisch ouder zijn.

Adoptie door duomoeder

Naast erkennen is ook adoptie een optie voor duomoeders. Dit heeft als voordeel dat niet alle buitenlanden de moeder die het kind heeft erkend zien als juridische ouder. Bij adoptie is dat wél het geval. Beide ouders kunnen dan bijvoorbeeld medische beslissingen nemen tijdens een vakantie in het buitenland.

Homoseksueel ouderschap

De meest gangbare manieren voor gaykoppels om een kind te krijgen zijn adoptie (van een kind uit het buitenland), een draagmoeder zoeken of een kind krijgen met een alleenstaande vrouw of lesbisch stel. Een juridische uitdaging daarbij is dat de vrouw uit wie het kind wordt geboren, automatisch de juridische ouder van het kind wordt en gezag over het kind krijgt.

In het geval van een draagmoeder of een kind krijgen met een alleenstaande vrouw kunt u beide juridische ouders worden.

Is de vrouw die het kind draagt ongetrouwd of geen geregistreerd partner en bent u dit beiden ook niet? Dan kan één van u – met toestemming van de moeder – al tijdens de zwangerschap het kind erkennen om juridisch vader te worden. Na de geboorte moet u via de rechtbank regelen dat deze persoon eenhoofdig gezag krijgt. Na minimaal drie jaar met u samen te hebben geleefd, kan de andere vader – wederom met toestemming van de moeder – het kind adopteren. Van die tijd moet hij het kind minimaal één jaar verzorgd hebben. Voor de duidelijkheid: de draagmoeder verliest in dit geval haar juridische ouderschap en ouderlijke gezag.

Is de vrouw uit wie het kind wordt geboren niet getrouwd of geregistreerd partners en de mannen uit het gaykoppel wel? Dan moet één van de mannen een kind erkennen dat niet uit zijn huwelijk geboren is. In feite geldt dan hetzelfde, alleen is er een extra procedure nodig. Een getrouwde man heeft in Nederland namelijk toestemming van de rechter nodig om een kind te kunnen erkennen van een andere vrouw dan zijn echtgenote. Na één jaar feitelijke verzorging kan hij vervolgens tot adoptie verzoeken.

Roze co-ouderschap

Roze co-ouderschap of gedeeld ouderschap is een paraplubegrip voor alle mogelijke combinaties waarbij een kind in twee huishoudens of door meer dan twee ouders wordt opgevoed. Denk aan een homostel en een lesbisch stel, een heterostel en een homostel, een lesbisch stel met een bevriende man of een homostel met een bevriende vrouw.

Het idee is dat alle volwassenen samen de ouders van het kind zijn. Juridisch gezien kunnen er echter maar twee juridische ouders zijn – al ligt er een wetsvoorstel om dit te verhogen naar vier. Ook hier geldt: de vrouw die het kind draagt, wordt automatisch juridische ouder. Onderling kunt u afspreken wie de andere ouder wordt.

Lesbisch en homoseksueel koppel

Gaat het bijvoorbeeld om een lesbisch en een homoseksueel koppel? Als één van de mannen juridisch vader wil worden en het ouderlijk gezag wil krijgen, moet hij de baby tijdens of na de zwangerschap erkennen. Vervolgens kan hij na de geboorte samen met de moeder ouderlijk gezag aanvragen bij de rechtbank.

Homostel met bewust alleenstaande moeder

De moeder krijgt automatisch ouderlijk gezag en mag bepalen welke van de twee mannen de tweede juridische ouder wordt. In de praktijk zal dit natuurlijk in onderling overleg worden bepaald. Het is verstandig om het kind al tijdens de zwangerschap te erkennen. Zolang het kind niet is erkend door een tweede ouder, is alleen de moeder immers de juridische ouder. Stel dat er onenigheid is, dan zou zij kunnen besluiten om iemand anders het kind te laten erkennen.

Dé tip voor roze co-ouderschap: leg alle afspraken vast in een contract. Een gespecialiseerde familierechtadvocaat of -mediator weet precies wat u allemaal moet regelen en waar u rekening mee dient te houden.

 

Wilt u als LHBTI+-stel professionele juridische begeleiding omtrent juridisch ouderschap en/of ouderlijk gezag? Neem dan vrijblijvend contact op met Henkelman • Van Nimwegen. We zijn gevestigd in Delfzijl en Groningen, met een bezoekadres in Winschoten.

Vrijblijvende kennismaking

Onze gespecialiseerde familierechtadvocaten zijn tevens ervaren (echtscheidings)mediators, mr. Edwin Henkelman is daarnaast overlegscheidingsadvocaat. Komt u uit de regio Groningen, Delfzijl en Winschoten en wilt u vrijblijvend kennismaken met mr. Edwin Henkelman of mr. Eveline van Nimwegen? Neem gerust contact met ons op om een kennismakingsgesprek in te plannen.